Kênh mương cần được kiên cố hóa để phát huy tác dụng lâu dài

0
158

(QTO) – Đầu tư phát triển hạ tầng thủy lợi có vai trò quan trọng trong sản xuất nông nghiệp, góp phần nâng cao năng suất, chất lượng, giá trị kinh tế của cây trồng. Đây cũng là yếu tố để nông nghiệp của tỉnh hướng đến sản xuất theo vùng tập trung, quy mô lớn, ứng dụng công nghệ cao. Khi xây dựng các công trình thuỷ lợi để tưới, tiêu cho cây trồng hay cấp nước cho các nhu cầu dùng nước, thì hệ thống kênh mương đóng vai trò hết sức quan trọng trong việc thực hiện nhiệm vụ dẫn nước, phát huy tổng hợp hiệu quả đầu tư của công trình. Nghị quyết số 27/2016/NQ-HĐND tỉnh ngày 14/12/2016 về chương trình kiên cố hóa kênh mương tỉnh Quảng Trị giai đoạn 2016-2020, định hướng đến năm 2025 là một chủ trương đúng đắn nhằm hỗ trợ đắc lực để nông nghiệp, nông thôn của tỉnh phát triển hiệu quả và bền vững.


Có thể thấy trước đây, kênh mương thường được xây dựng bằng đất. Qua nhiều năm đưa vào sử dụng, do chịu tác động trực tiếp của thiên nhiên như nắng, mưa, bão lũ… kể cả tác động của con người, vật nuôi nên thường bị hư hỏng, xuống cấp, ảnh hưởng rất lớn đến việc dẫn nước theo yêu cầu thiết kế đề ra. Để khắc phục tình trạng xuống cấp, nâng cao chất lượng và hiệu quả của hệ thống kênh mương, những năm qua, tỉnh đã có nhiều chủ trương, dự án tổ chức thực hiện kiên cố hóa kênh mương, mang lại hiệu quả thiết thực cho sản xuất nông nghiệp và đóng góp tích cực trong việc xây dựng nông thôn mới. Nghị quyết số 27/2016/NQ-HĐND tỉnh ngày 14/12/2016 về chương trình kiên cố hóa kênh mương tỉnh Quảng Trị giai đoạn 2016-2020, định hướng đến năm 2025 là một chủ trương đúng đắn như thế.

Thực hiện Nghị quyết số 27, đến nay, tổng chiều dài kênh mương trên địa bàn tỉnh được kiên cố hóa là 279,355/627 km, trong đó kênh loại I là 4/4 km, đạt tỉ lệ 100%; kênh loại II là 14,245/20 km, đạt tỉ lệ 71,22%; kênh loại III là 261,11/603 km, đạt tỉ lệ 43,33%. Bằng nhiều nguồn vốn khác nhau như vốn dự án, vốn ngân sách, vốn đóng góp của Nhân dân, nguồn kinh phí để thực hiện kiên cố hóa kênh mương đến thời điểm này là 212.172,86 triệu đồng/387.788 triệu đồng (kênh loại I: 17.393,86 triệu đồng; kênh loại II: 55.087 triệu đồng; kênh loại III; 139.692 triệu đồng). Trong đó vốn từ ngân sách nhà nước và các dự án là 162.341,86 triệu đồng; vốn ngân sách tỉnh và các vốn vay: 23.621 triệu đồng; Nhân dân đóng góp: 26.210 triệu đồng.

Hiệu quả của chương trình kiên cố hóa kênh mương đã phát huy rõ nét, rất đáng ghi nhận trong quá trình sản xuất và đời sống của người dân nông thôn. Khi thực hiện chương trình kiên cố hóa kênh mương, hạ tầng kết cấu công trình thủy lợi ngày càng được hoàn thiện, đồng bộ và đảm bảo phục vụ tốt nhiệm vụ tưới tiêu, đáp ứng kịp thời nhu cầu sản xuất của Nhân dân, hiệu quả tưới tiêu được nâng lên rõ rệt. Về tưới, nếu vụ đông xuân, trong năm 2015 diện tích tưới là 24.610 ha, thì trong năm 2020 tăng lên 25.800 ha; vụ hè thu trong năm 2015 có diện tích tưới là 22.640 ha, thì trong năm 2020 đã tăng lên 23.289 ha. Về cấp nước nuôi trồng thủy sản, trong năm 2015 là 1.845 ha, trong năm 2019 đã tăng lên gần 2.000 ha. Việc kiên cố hóa kênh mương cũng đã góp phần bổ sung thêm nguồn nước phục vụ sinh hoạt của người dân trên địa bàn. Hệ thống kênh mương sau khi được kiên cố hóa đã tăng nhanh tốc độ tưới, hạn chế rò rỉ. Tổn thất nước trong kênh mương bê tông giảm so với kênh đất khoảng 30%; tiết kiệm nước cũng như công quản lý tưới; giảm chi phí trong sản xuất (giảm 30% tiền điện đối với các trạm bơn điện; giảm 20% chi phí sửa chữa thường xuyên công trình; hơn 500 ha cây trồng cạn áp dụng tưới nước tiết kiệm…). Chương trình kiên cố hóa kênh mương cũng đã góp phần tạo ra và nhân rộng phong trào toàn dân tích cực tham gia làm thủy lợi nội đồng; phát huy sức mạnh cộng đồng trong việc chung tay quản lý, bảo vệ, khai thác công trình thủy lợi hiệu quả; huy động các nguồn vốn hưởng ứng triển khai thực hiện chương trình kiên cố hóa kênh mương một cách tích cực…

Ngoài những hiệu quả mang lại trong sản xuất, chương trình kiên cố hóa kênh mương còn góp phần chỉnh trang bộ mặt nông thôn. Hệ thống kênh mương sau khi điều chỉnh gắn với quy hoạch, sắp xếp lại vùng sản xuất, do kết hợp bờ kênh với các trục giao thông nội đồng, liên vùng, tạo thuận lợi cho sản xuất và sinh hoạt của người dân, tiết kiệm hàng chục héc ta đất xây dựng công trình; góp phần hoàn thiện tiêu chí thủy lợi trong chương trình mục tiêu quốc gia xây dựng nông thôn mới.

Quá trình triển khai thực hiện, các địa phương, đơn vị đã tranh thủ các nguồn đầu tư từ các dự án ODA (Dự án cải thiện nông nghiệp có tưới WB7; Nâng cao an toàn đập WB8, Hệ thống thủy lợi Ba Hồ- Bản Chùa…), vốn hỗ trợ giá dịch vụ thủy lợi, vốn đất trồng lúa và đóng góp của Nhân dân. Đến nay, tổng chiều dài kênh mương được kiên cố hóa là 279,355 km/627 km, đạt tỉ lệ gần 44,55% về chiều dài. Tổng nguồn vốn được thực hiện là 212.172,86 triệu đồng/387.788 triệu đồng, đạt 54,7% về vốn.

Tuy nhiên, theo đánh giá của cơ quan chức năng và chính quyền các địa phương, công tác kiên cố hóa kênh mương giai đoạn 2016 – 2020 đạt tỉ lệ thấp (gần 44,55%) so với kế hoạch đề ra. Với tỉ lệ chiều dài kênh mương và nguồn vốn thực hiện như trên cho thấy, việc bố trí nguồn vốn để thực hiện kiên cố hóa kênh mương giai đoạn này còn hạn hẹp, chủ yếu là nguồn vốn của các dự án ODA, vốn hỗ trợ giá dịch vụ thủy lợi, vốn đất trồng lúa và đóng góp của Nhân dân. Các nguồn vốn khác không có hoặc không được bố trí. Vốn vay ưu đãi hằng năm không có (theo đề án, mỗi năm vay từ 10 tỉ đến 12 tỉ đồng) trong khi vốn đối ứng của người dân thì luôn sẵn sàng. Do đó, việc thực hiện kiên cố hóa kênh mương gặp nhiều khó khăn, chậm tiến độ so với kế hoạch đề ra. Sau 5 năm triển khai thực hiện, khối lượng kênh mương còn lại chưa được kiên cố hóa là 347,645 km, trong đó có 5,755 km kênh loại II và 341,89 km kênh loại III, với nguồn vốn cần để thực hiện khoảng 495.307,95 triệu đồng.

Nguyên nhân chương trình kiên cố hóa kênh mương chưa đạt kế hoạch, tiến độ đề ra là do ngân sách của các địa phương còn hạn hẹp nên tỉ lệ nguồn vốn được bố trí hằng năm để kiên cố hóa kênh mương còn thấp. Tuyến kênh nội đồng trên địa bàn tỉnh chưa được kiên cố hóa còn rất lớn, trong khi đó nguồn lực đầu tư hỗ trợ xây dựng còn hạn chế. Địa bàn Quảng Trị thường xuyên có bão lũ xảy ra làm hư hỏng các công trình thủy lợi nên hằng năm các địa phương phải huy động nguồn lực để duy tu, sửa chữa, khắc phục kịp thời, đáp ứng nhu cầu sản xuất của Nhân dân. Việc xây dựng hệ thống kênh mương chưa đồng bộ với quy hoạch chỉnh trang đồng ruộng. Kênh mương chủ yếu đi theo tuyến cũ. Bên cạnh đó, một số diện tích đồng ruộng vùng bán sơn địa còn manh mún, không liền vùng, liền thửa, vì vậy việc sắp xếp, bố trí khu vực vùng sản xuất gắn với hệ thống thủy lợi có những nơi còn bất cập, chưa đáp ứng nhu cầu sản xuất.

Kênh mương là thành phần quan trọng của công trình thủy lợi. Do đó, việc đẩy nhanh tiến độ, nâng cao chất lượng kiên cố hóa hệ thống kênh mương là vấn đề bức thiết hiện nay cần được quan tâm, để Nghị quyết số 27/2016/NQ-HĐND tỉnh về chương trình kiên cố hóa kênh mương tỉnh Quảng Trị giai đoạn 2016 – 2020, định hướng đến năm 2025 phát huy hiệu quả trong sản xuất nông nghiệp, góp phần xây dựng nông thôn mới trên địa bàn.

Đan Tâm